ATA SÖZLERİ – Z -
Zahirenin ambarı sabanın ucundadır. Zahmetsiz rahmet olmaz. Zararın neresinden dönülse kârdır. Zengin arabasını dağdan aşırır, züğürt düz ovada yolunu şaşırır. Zenginin malı, züğürdün çenesi yorar. Zırva tevil götürmez. Zora dağlar dayanmaz. Zor kapıdan girerse, şeriat bacadan çıkar. Zorla güzellik olmaz. Zor oyunu bozar. Zurnada peşrev olmaz (ne çıkarsa bahtına). Züğürtlük zâdeliği bozar.
ATA SÖZLERİ – Y -
Yabancı koyun kenara yatar. Yağına kıymayan, çöreğini yavan (yoz, kuru) yer. Yağmur yağsa kış değil mi? Kişi hâlini bilse hoş değil mi? Yakın (hayırlı) dost (komşu), hayırsız akrabadan (hısımdan) yeğdir (iyidir). Yalancı kim? İşittiğini söyleyen. Yalancının evi yanmış, kimse inanmamış. Yalancının mumu yatsıya kadar yanar. Yalnız öküz, çifte (boyunduruğa) koşulmaz. Yalnız taş duvar olmaz. Yanlış [...]
ATA SÖZLERİ – V -
Vakit nakittir. Vakitsiz öten horozun başını keserler. Var evi, kerem evi; yok evi, verem evi. Varını veren utanmamış. Var ne bilsin yok hâlinden. Varsa (var mı) pulun, herkes kulun; yoksa (yok mu) pulun, dardır yolun (Paran varsa, cümle âlem kulun; paran yoksa, tımarhane yolun). Var varlatır, yok söyletir. Veren eli herkes öper. Verip pişman olmaktansa, [...]
ATA SÖZLERİ – U – Ü -
Ucuz alan pahalı alır (pahalı alan aldanmaz). Ucuz etin yahnisi yenmez (tatsız olur). Ucuzdur vardır illeti, pahalıdır vardır hikmeti. Ulular köprü olsa basıp geçme. Ulu sözü dinlemeyen, uluyakalır. Ummadığın taş baş yarar. Umut, fakirin ekmeğidir. Ustanın çekici bin altın. Uşağı işe koş, sen de ardına düş. Uyuyan yılanın kuyruğuna basma (basılmaz). Üçlenmemiş eken, olmamış biçer. Ürümesini [...]
ATA SÖZLERİ – T -
Tan yeri ağarınca hırsızın gözü kararır. Tarlanın iyisi suya yakın, daha iyisi eve yakın. Tarlada izi olmayanın, harmanda yüzü olmaz. Tarlaya saban, sürüye çoban. Taşa çıkan keçinin, ağaca çıkan oğlağı olur. Taş düştüğü yerde ağırdır (Taş yerinde ağırdır). Taşıma (dökme) su ile değirmen dönmez. Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır. Tatlı ye, tatlı söyle (konuş). Tavşan dağa küsmüş, [...]
ATA SÖZLERİ – S – Ş -
Sabah ola, hayır ola (gele). Sabır acı ise de (acıdır) meyvesi tatlıdır. Sabreden derviş, muradına ermiş. Sabreyle işine, hayır gelsin başına. Sabrın sonu selâmettir. Saçın ak mı kara mı, önüne düşünce görürsün. Sadık dost akrabadan yeğdir. Sefa ile yenen cefa ile kazanılır. Sağ baş yastık istemez. Sağ elinin verdiğini sol elin görmesin. Sağır işitmez, uydurur [...]
ATA SÖZLERİ – R -
Ramazanda yalan söyleyenin (oruç yiyenin) bayramda yüzü kara olur. Rüşvet kapıdan girince iman bacadan çıkar. Rüzgâra tüküren kendi yüzüne tükürür. Rüzgâr eken, fırtına biçer. Rüzgâr esmeyince yaprak kıpırdamaz (dal oynamaz). Rüzgârın önüne düşmeyen yorulur.
ATA SÖZLERİ –P -
Padişahın bile arkasından kılıç sallarlar. Papaz her gün pilâv yemez. Para ile imanın kimde olduğu belli olmaz (bilinmez). Paranın yüzü sıcaktır. Para parayı çeker. Parayı veren düdüğü çalar. Perşembenin gelişi çarşambadan bellidir. Pilâv yiyen, kaşığını yanında (belinde) taşır. Pilâvdan dönenin kaşığı kırılsın. Püf demeye dudak ister.
ATA SÖZLERİ – O – Ö -
Oduncunun gözü omçada, dilencinin gözü çömçede. Olacakla öleceğe çare bulunmaz. Olan dört bağlar, olmayan dert bağlar. Olsa ile bulsayı ekmişler, hiç bitmiş (yel ile yuf bitmiş). Ortak (kuma) gemisi yürümüş, elti gemisi yürümemiş. Osmanlı`nın ayağı üzengide gerek. Otu çek, köküne bak. Otuz iki dişten çıkan, otuz iki mahalleye yayılır. Oturduğu ahır sekisi, çağırdığı İstanbul Türküsü. Oynamasını bilmeyen [...]
ATA SÖZLERİ – N -
Namaza meyli olmayanın kulağı ezanda olmaz. Ne doğrarsan aşına, o çıkar kaşığına. Ne ekersen onu biçersin. Ne karanlıkta yat, ne kara düş gör. Ne oldum dememeli, ne olacağım demeli. Nerde birlik, orda dirlik. Nerde hareket, orda bereket. Ne verirsen elinle, o gider seninle. Ne yavuz (azgın) ol asıl, ne yavaş (şaşkın, miskin) ol basıl. Nikâhta [...]